ذاتى او در نسيم به واسطهء آن حرارت به حد اعتدال مىرسد ، و سبب اظهار آثار علوى و سفلى مىشود . پس از اين وجه خاك عالىتر از هوا بود ، و اين علو مكان « 1 » است : وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ( 17 / 70 ) . حقيقت - علم به ذات بسيط به مجرد امور سلبى كه مفهوم تسبيح و تقديس است حاصل نگردد . بلكه بىانضمام امور اضافى ممتنع است . و مجموع سلب و اضافت جز در مركب صورت نبندد ، كه دانستن امرى بىنمونه در نفس داننده محال است : وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ ( 2 / 31 ) . اصل - انسانيت عبارت است از حقيقتى كه اجزاء او نفس و بدن و هيأت اجتماعى است نه هر يك از اين مجموع : ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ ( 23 / 14 ) . حقيقت - نمايندهء شخص نگرنده در آيينه به حقيقت صورت عكس او است نه نفس آيينه : وَ فِي أَنْفُسِكُمْ ( اى فى حقيقتكم و عينكم ) أَ فَلا تُبْصِرُونَ ( 51 / 21 ) . دقيقة - باز در ديدهء بينندهء عكس صورت او ، عكس آيينه بود كه به انسان العين مسما است ، و باز آن عكس را چشمى است نگرنده ، پس خود به خود نگرندهء خود در خود « 2 » است : لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ ( 6 / 103 ) . خاتمة - آينه و عكس و ديده و مردمك عين يكديگرند و اين شهود احديت « 3 » جمع و مقام محمدى ( ص ) است ، كه حقيقت وحدانيت در مظهر فردانيت ظاهر شود : وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى ( 8 / 17 ) .

--> ( 1 ) - ج ، د : مكانت ( 2 ) - ب : خود در خود به خود نگرندهء خود ( 3 ) - الف : واحديت